FİİLİMSİLER (EYLEMSİLER)

FİİLİMSİLER

Fiillerden türemiş olmakla birlikte bir fiil gibi çekimlenemeyen olumlu, olumsuz şekilleri yapılabilen ve cümlede isim, sıfat, zarf gibi görevlerde kullanılan sözcüklerdir.

 Fiilimsiler üç grupta incelenir.   

  1. İsim – fiil:

Fiillere “-mak, -mek” , “-ma, me”, “-ış, -iş, -uş, -üş” eklerinin getirilmesiyle yapılır.

 “Kitap okumayı severim.”

“Soru çözmek zevkli bir uğraş.”

 “Onun şiir okuyuşunu görmeliydiniz.”

cümlelerindeki altı çizili sözcükler isim – fiildir.

NOT:  Bazı sözcükler aslında isim-fiil ekleriyle türediği hâlde, zamanla isimleşmiş, yani fiilimsi özelliğini kaybetmiş olabilir.

Bu kelimeler: kazma, yemek, ekmek, dondurma, danışma, çizme, görüş (düşünce), yağış vb.

 “Biraz daha yemek alabilir miyim?”

“Bu kazmayı içeri götür.”

“Derste yağış türlerini inceledik.”

cümlelerinde altı çizili sözcükler isim-fiil değildir.

 Artık bir kalıcı isim oluşturmuştur.   

  • Sıfat – fiil:

Fiillere “-an, -ası, -mez, -ar, dik, -ecek, -miş” eklerinin getirilmesiyle yapılır.  Sıfat fiiller çoğunlukla sıfat görevinde kullanılır.

 “Görünen köy kılavuz istemez.”

 “Öpülesi elleri vardı analarımızın.”

“Bu şehirde anlaşılmaz olaylar oluyor.”

 “Görür gözüm görmez oldu.”

“Size biraz bilinmedik fıkralar anlatayım.”

 “Çözülecek soruları da yanında getir.”

Kızarmış ekmekler ne güzel kokuyor.”

cümlelerinde altı çizili sözcükler sıfat-fiildir. 

NOT: Kimi zaman sıfat-fiiller çekimli fiillerle karışabilir.

“Gideceğim bu şehirden artık.”

“Gideceğim herkes tarafından biliniyor.”

 cümlelerinde altı çizili sözcüklerin yazılışları aynıdır. Ancak birincisinde, “Ben gideceğim” ifadesi olduğundan çekimli fiildir. İkincisi ise  “Benim gideceğim”  anlamında olduğundan, yani fiilin sonunda iyelik eki kullanıldığından fiil, sıfat-fiildir.  

NOT: Bazen sıfat fiil ismin yerine geçerek onun eklerini alabilir.

Anlatılanları herkes anladı.” Cümlesinde “anlatılan konu” olması gerekirken sıfat fiil ismin yerine geçmiştir.

  • Bağ – Fiil (zarf – fiil):

Fiillere, bağ-fiil eki dediğimiz eklerin getirilmesiyle yapılır.

Bağ – fiiller cümlede genellikle zarf olarak kullanılır.

Zarf fiil eklerinin bazıları şunlardır: “ınca, dikçe, madan, ip, ken, …r…mez, arak, eli, …e…e, cesine” vb.

 “Çalışınca elbette başarılı olursun.”

 “Gittikçe artıyor yalnızlığımız.”

 “Okumadan nasıl karar verebilirim?”

 “Eve gidip gelecekti.”

“Kitap okurken sanki kendinden geçerdi.”

“İçeri girer girmez konuşmaya başladı.”

 “Gözlerimin içine bakarak konuşuyordu.”

 “Bu şehre geleli tam altı yıl olmuştu.”

“Kardeşim yanımıza koşa koşa gelmişti.” cümlelerinde altı çizili sözcükler bağ – fiildir. Görüldüğü gibi yüklemin durumunu ya  da zamanını bildirerek onun zarfı olmuşlardır. 

NOT: Zarf fiili bulmak için yükleme ne zaman ve nasıl soruları sorulur. Cevapta hareket bildiren kelime varsa o kelime zarf fiildir.